Na het hypermoderne ben ik terug gegaan naar oud zeer. De 2e wereldoorlog. Daar is natuurlijk veel over geschreven. Heb daar ook veel over gelezen, als kind van ouders die de oorlog meegemaakt hebben. Ze waren 15 en 13 toen de oorlog begon. Dat is al een bepalende leeftijd maar dan in een oorlog. Geef het je te doen. Maar ze hebben het verwerkt zoals hele volksstammen het ook hebben gedaan. Gewoon zwijgen. En als we allemaal zwijgen dat bestaat het uiteindelijk niet meer.
Omdat mijn ouders zwegen ben ik gaan lezen. Heel veel lezen. Anne Frank 3x, niet achter elkaar maar in verschillende leeftijdsfasen. Steeds weer een nieuwe blik. Ze blijft goed, trouwens.
Ik heb veel boeken over de mensen in deze oorlog gelezen en het is inderdaad verschrikkelijk wat die mensen moesten meemaken. En wat daar dan de reden van moest zijn. Zo ongelofelijk stom, maar er is nog steeds niets van geleerd. Het gebeurd nog steeds! Niet van mijn kerk? Dan val ik je aan!
Omdat ik daar veel van gelezen heb, begon ik de andere kant ook interessant te vinden. Hoe is het die Duitser vergaan? Vonden ze nu echt allemaal dat Snorremans gelijk had? Kon het me niet voorstellen. Zijn niet hele groepen Duitse mensen meegetrokken in zijn ding? Voor mij blijkt dat uit de boeken die ik er later over heb gelezen. Onder andere De Tweeling van de Tessa de Loo en nu dus ook De Voorlezer van Bernard Schlink.
Het duurde even voor ik mij besefte dat de ik-persoon een Duitser was. Ik ging te gemakkelijk uit van het Nederlandse denken. Maar toen ik me dat besefte begon het boek te leven. Een Duitse jongen die door omstandigheden in contact komt met een oudere vrouw. 20 jaar ouder wel te verstaan. Zij leert hem de beginselen van de liefde.Hij leest haar voor. Als zij hals over kop vertrekt zie je een beschadigde volwassene ontstaan. Dat blijkt ook uit het verdere verhaal. Maar dan komt hij haar tegen: letterlijk en figuurlijk in het beklaagdenbankje. Zij was een kampbewaakster in een concentratiekamp. Waarom?? En hoe?? Zij moest veroordeeld worden. Hij volgde dit proces als een onderzoek tijdens zijn studie rechten. Een van haar eigenaardigheden, die hadden al die kampbewakers, was dat zij zich liet voorlezen door jonge meisjes uit het kamp, iedere avond. Was dit een mishandeling?
Toen zij eenmaal in het gevang zat en hij op de puinhopen van zijn liefdesleven is hij haar weer gaan voorlezen. 18 jaar lang! Geen verder contact noodzakelijk. Het einde van het boek gaat snel en moralistisch. Zij leert lezen en geeft bij haar vrijwillige keuze voor de dood haar laatste centjes aan de voorlezer. Hij stort het op de rekening van een joodse vereniging tegen analfabetisme. Hij besloot voor haar te kiezen en weer toe te laten in zijn leven. Gelukkig was dat niet meer nodig.
Dit boek geeft mij weer meer bevestiging dat de meeste Duitsers niet achter de verschikkingen stonden. Dat zij er net zo hard onder leden als de rest van Europa. Ook zij leden honger. En waren hun huizen, spullen en veilige plek kwijt. Voelde woede, maar naar wie?
Lange tijd was de woede van de Europeaan legitiem en die van de Duitser niet. Maar ik voel het tij nu wel keren.
